ENG

Małgorzata Mirga-Tas 29. Ćwiczenia ceroplastyczne

Galeria Kaplica

Małgorzata Mirga-Tas

29. Ćwiczenia ceroplastyczne

Galeria Kaplica

6 czerwca –11 października

Kurator: Wojciech Szymański

Koordynator: Jarosław Pajek

wystawa czynna do 11 października 2020

 

Zapraszamy na otwarcie wystawy w dniu 6 czerwca (sobota) o godz. 14.00, które odbędzie się przy zachowaniu środków ostrożności.

 

Była lipcowa sobota 1942 roku, kiedy niemieccy żandarmi wraz z polskimi policjantami zatrzymali w okolicach małopolskiego Borzęcina Dolnego dwudziestodziewięcioosobową grupę składającą się z Romów i Romek. Trzech mężczyzn, pięć kobiet i ponad dwadzieścioro dzieci Niemcy i Polacy rozstrzelali jeszcze tego samego dnia w nieodległym lesie. Zamordowanych wrzucono do wykopanego na miejscu kaźni dołu, który następnie zasypano ziemią.

Blisko siedemdziesiąt lat później, w lipcu 2011 roku, na Cygańskich Górkach – jak od czasu zbrodni okoliczni mieszkańcy zwykli nazywać ten teren – romska rzeźbiarka, Małgorzata Mirga-Tas, wzniosła wykonany z drewna pomnik. W ten sposób nieupamiętnione dotąd miejsce (nie)pamięci oznaczone zostało w sielskim krajobrazie, stając się jednym z małopolskich miejsc pamięci Samudaripenu – Zagłady Romów. Zaprojektowany przez artystkę pomnik składał się z pionowej płyty, na której jako epitafium umieszczony został fragment wiersza Papuszy: „Nie było życia dla Cyganów w mieście / i na wsi zabijali, zabijali nas. / Co robić? Szły z dziećmi Cyganki w las, / daleko w las, by nie znalazły nas niemieckie psy”. Po dwóch stronach tablicy epitafijnej stojącej w miejscu zbrodni umieszczone zostały postaci umierających Roma i Romki.

Cztery lata później, wiosną 2016 roku, niewykryci do dziś sprawcy zniszczyli pomnik. Romowie zostali zabici raz jeszcze przez Polaków. Agonia wyrzeźbionych przez artystkę umierających postaci została przerwana ciosami siekiery zadanymi rękami oprawców. Ta egzekucja in effigie dopełniona została próbą przewrócenia płyty z tablicą epitafijną, do której przywiązano stalowe liny.

W lipcu 2016 roku artystka odtworzyła pomnik w pierwotnej formie i w pierwotnym miejscu. Pozostałości pierwszego upamiętnienia i szczątki porąbanych siekierą Romów zabrała ze sobą. To one stały się przedmiotem i tematem jej nowego cyklu rzeźbiarskiego pokazywanego w Galerii „Kaplica” na terenie Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku.

Na wystawę składają się woskowe odlewy okaleczonych w 2016 roku postaci i części uszkodzonego epitafium. Artystka nie próbuje przywrócić pierwotnego wyglądu pomnika i rzeźb sprzed zniszczenia, jak zrobiła, poproszona o to, w Borzęcinie Dolnym. Interesuje ją bowiem nie tyle ponowna komemoracja konkretnej zbrodni z lata 1942 roku, jaka wydarzyła się podczas Samudaripenu, co raczej upamiętnienie samego faktu zniszczenia pomnika, będącego rodzajem mordu symbolicznego i rekonstrukcją historyczną pierwotnej zbrodni zarazem.

Artystka nie scala więc okaleczonych postaci w całość. Wręcz odwrotnie: pielęgnuje rany, podkreślając fragmentaryczność, kruchość i prekarność szczątków. Materiał, z jakiego wykonała odlewy resztek jest wysoce symboliczny. Wosk bowiem to materiał rzeźbiarski „prawdziwszy od prawdy” i nierozerwalnie od starożytności związany z werystycznym portretowaniem zmarłych, o czym w swojej klasycznej książce poświęconej europejskiej ceroplastyce przekonywał przedstawiciel wiedeńskiej szkoły historii sztuki, Julius von Schlosser. Jednocześnie wosk jest materiałem silnie obecnym w kulturze romskiej, zwłaszcza w praktykach funeralnych i apotropaicznych; to z niego wykonywano magiczne rzeźby przedstawiające trupa, diabła i krzyż. Wystawa stworzona z myślą o neoklasycystycznej przestrzeni orońskiej kaplicy wzniesionej na planie greckiego prostylosu przybiera formę muzeum archeologicznego i woskowego lapidarium zarazem.  

Wojciech Szymański

 

Małgorzata Mirga-Tas, romska artystka sztuk wizualnych i aktywistka, absolwentka Wydziału Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie (2004). Jej prace pokazywane były na kilkudziesięciu wystawach indywidualnych i zbiorowych, m.in. w Muzeum Kultury Romskiej w Brnie (2012) i Galerii Morawskiej w Brnie (2017), uczestniczka Biennale „Art Encounters” w Timişoarze (2019). Od 2011 roku organizuje międzynarodowy program rezydencji artystycznych „Jaw Dikh!” w Czarnej Górze przeznaczony dla artystów romskich i nieromskich. Laureatka wyróżnienia na 42. i 44. Biennale Malarstwa „Bielska Jesień” (2015, 2019), stypendystka Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2018). Angażuje się w liczne projekty społeczne i artystyczne przeciwdziałające wykluczeniu, dyskryminacji rasowej i ksenofobii. Mieszka i pracuje w Czarnej Górze na Spiszu.

 

Wyadrzenie w mediach:

Dwutygodnik
Protest z wosku
Aleksandra Szczepan

https://www.dwutygodnik.com/artykul/9016-protest-z-wosku.html

Magazyn Szum

https://magazynszum.pl/29-cwiczenia-ceroplastyczne-malgorzaty-mirgi-tas-w-centrum-rzezby-polskiej-w-oronsku/

Tygodnik Powszechny

https://www.tygodnikpowszechny.pl/prawdziwsze-od-prawdy-164840

Vogue

Pobierz

Onet Kultura

https://kultura.onet.pl/sztuka/dwie-wyjatkowe-wystawy-w-centrum-rzezby-polskiej-w-oronsku/t5xp3kl

Gazeta Wyborcza

https://radom.wyborcza.pl/radom/7,48201,26005999,od-doswiadczenia-katastrofy-po-nadzieje-na-przetrwanie-centrum.html

Echo Dnia

https://echodnia.eu/radomskie/centrum-rzezby-polskiej-w-oronsku-przerywa-cisze-i-zaprasza-na-dwie-nowe-interesujace-wystawy/ar/c13-15008608

Mój Radom

http://www.mojradom.pl/dwie-nowe-wystawy-w-oronsku-rzezby-wspolczesne-i-okaleczone-epitafium/

Moda na mazowsze

https://modanamazowsze.pl/oronsko-palac-z-wybiegiem-dla-sztuki/

Radom

http://cit.radom.pl/artykul-2680-wystawa__quot;29._%EF%BF%BDwiczenia_ceroplastyczne_quot;_w_centrum_rze%EF%BF%BDby_polskiej_w_oro%EF%BF%BDsku_%E2%80%93_od_6_czerwca_do_11_pa%EF%BF%BDdziernika.html

Newsweek

Wosk ma magiczną moc
Aleksander Hudzik

https://www.newsweek.pl/kultura/malgorzata-mirga-tas/b3p9yfe



kategoria: Galeria Kaplica, autor: Dział komunikacji, dodano: 2020-05-27 08:20:15, czytane: 1967 x
Landart Network O.pl Fundacja im. Józefa Brandta Biuletyn Informacji Publicznej Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego