ENG

NIEPOKORNY XAWERY DUNIKOWSKI

Muzeum Rzeźby Współczesnej

 

NIEPOKORNY

XAWERY DUNIKOWSKI

Muzeum Rzeźby Współczesnej, 9 lipca – 18 września 2011

Kurator: Joanna Torchała

Aranżacja: Jerzy Dobrzański

Współpraca przy realizacji wystawy: Jarosław Pajek

Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku we współpracy z Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego w Królikarni, oddziałem Muzeum Narodowego w Warszawie, przygotowało wystawę poświęconą najwybitniejszemu polskiemu rzeźbiarzowi – Xaweremu Dunikowskiemu. Pokaz w Centrum Rzeźby Polskiej jest pierwszą prezentacją najbardziej znanych i cenionych, ale również nigdy nie prezentowanych poza Królikarnią dzieł ze wszystkich okresów twórczości. Eksponowane prace pochodzą ze zbiorów Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego w Warszawie. Wśród wielu arcydzieł znaleźć można najważniejsze kompozycje z wczesnego okresu twórczości artysty: Fatum, Tchnienie, Macierzyństwo. Zaprezentowane zostały także trzy figury ze słynnego cyklu Kobiet brzemiennych oraz portrety i wizerunki: od pracy dyplomowej na krakowskiej ASP – Portretu Henryka Szczyglińskiego z 1898 roku, poprzez dekoracyjne, bliskie stylizacji art deco, kobiece portrety z okresu paryskiego, rzeźbione od 1914, aż do powstałych w latach 50. i 60. podobizn: Włodzimierza Sokolskiego i Aliny Ślesińskiej.

Bliski sztuce portretowej jest słynny cykl Głów wawelskich, dotychczas rzadko pokazywany. Na ekspozycji zobaczyć można 24 rzeźby z I cyklu (1925–1929) oraz 4 z lat 50. XX w. (tzw. Panteon Kultury Polskiej), ukazujące całe bogactwo typów ludzkich, począwszy od postaci historycznych: Zygmunta III Wazy, Stefana Batorego, Fryderyka Chopina, aż do współczesnych wizerunków przyjaciół czy uczennic mistrza. Ważnym uzupełnieniem wawelskiej serii jest Autoportret.

Obok sztuki kameralnej Dunikowskiego pasjonowały monumentalne realizacje pomnikowe. Na wystawie zaprezentowano wybrane projekty pomników. W paryskiej pracowni artysty w 1917 roku powstał Grobowiec Bolesława Śmiałego, uznany za pierwszy projekt pomnika w twórczości rzeźbiarza. Na orońskiej ekspozycji znajduje się jego odlew wykonany w gipsie.

Pomniki zdominowały powojenną twórczość Dunikowskiego. Już w 1946 roku artysta rozpoczął realizację pomnika Czynu Powstańczego na górze Św. Anny. Jednocześnie przystąpił do prac nad pomnikiem Wyzwolenia Ziemi Warmińsko-Mazurskiej dla Olsztyna. Fragment tego dzieła prezentowany w Orońsku – Głowa żołnierza radzieckiego jest przykładem stosunku artysty do socrealizmu. Ten powojenny wątek uzupełniają Popiersie W.I. Lenina (1949) i Robotnik (1946).

 

Xawery Dunikowski był z pewnością artystą „niepokornym”. W każdej epoce twórczej swojego długiego życia zaskakiwał czy wręcz szokował publiczność, wyprzedzając epokę, w której przyszło mu pracować. Jego dzieła nazywano „straszydłami gipsowymi”, a twórcę potępiano i krytykowano. W okresie Młodej Polski pokazał wiele symbolicznych grup rzeźbiarskich, jak Tchnienie, Jarzmo, Macierzyństwo czy Fatum, które określano epitetami „pokręcone i dziwaczne”. Z kolei Kobiety brzemienne stały się powodem skandalu nie tyle ze względu na formę, co tematykę, w tamtych czasach uznawaną za niemoralną. W dodatku artysta ustawił je bezpośrednio na posadzce, bez wykorzystania przynależnych rzeźbie cokołów. W okresie paryskim (1914–1921) powstało kolejne skandalizujące dzieło –Autoportret. Idę ku słońcu, ukazujące artystę w stroju Adama, kroczącego dumnie z pełnym przekonaniem o swoim wyjątkowym geniuszu. W dwudziestoleciu międzywojennym zrealizowany przez artystę pomnik Wdzięczności Ameryce, w nowatorskim kształcie fontanny, wzbudził oburzenie do tego stopnia, że w konsekwencji usunięto go po kilku latach. Ówczesna prasa „wołała o pomstę do nieba” i uznawała dzieło za „rzecz poronioną”. Inne projekty pomników Dunikowskiego odrzucano, a nawet jeżeli udało mu się zdobyć intratne zamówienie, jak w przypadku cyklu Głów wawelskich, to mimo kilku lat spędzonych nad realizacją założenia, nie zdecydowano się ostatecznie na umieszczenie głów w miejscu ich przeznaczenia. Po wojnie artysta pomimo tego, że zaakceptował nowy ustrój, jednak nie do końca uległ ideałom socrealizmu. Wyrzeźbione przez niego demoniczne popiersie Lenina „wzbudziło konsternację”, zaś pomnik Józefa Stalina przedstawiał „karła z wielką łapą”, a po jego odsłonięciu „zapanowało nieme zdziwienie”. Dunikowskiemu nie było po drodze z żadną ideologią i żadną władzą. Pragnął realizować wyłącznie swoje, niczym nieskrępowane wizje. Dopiero dzisiaj, gdy minęło już niemal 50 lat od śmierci artysty, jesteśmy w stanie właściwie odczytać jego geniusz. Z tej perspektywy jawi się on najwybitniejszym polskim rzeźbiarzem.

Wystawie towarzyszy publikacja poświęcona twórczości Xawerego Dunikowskiego. Album uzupełnia dotkliwy brak wydawnictw poświęconych artyście, który cały swój dorobek twórczy zapisał Narodowi Polskiemu. Bogato ilustrowana publikacja zawiera tekst Joanny Torchały, kalendarium oraz katalog prac reprodukowanych i prezentowanych na wystawie. Wydawnictwo w wersji polskiej i angielskiej.



kategoria: Muzeum Rzeźby Współczesnej, autor: Wojtek, dodano: 2011-07-15 14:07:48, czytane: 5410 x
opis opis opis opis opis